Bestaand havengebied

Om ruimte voor groei te realiseren werken wij, naast uitbreiding van ons gebied (Maasvlakte 2), ook aan het intensiveren en herontwikkelen van bestaand Rotterdams havengebied. Ruimte is schaars. Het verkrijgen van nieuwe ruimte voor bedrijven is hierdoor minder vanzelfsprekend. Bedrijven worden gestimuleerd het ruimtegebruik op de al gebruikte terreinen te intensiveren.

Ruimtelijke planvorming gaat vooraf aan concrete projecten. Clustering en meervoudig ruimtegebruik worden ingezet om tot een duurzame en ruimte intensieve haven te komen. Voor de transitiegebieden (Waalhaven Oost en –Zuid, RDM en Maasvlakte 1) wordt op basis van een ontwikkelplan (integrale planvorming) en de (her)ontwikkeling van het gebied aangepakt. Er wordt gewerkt aan gebiedsplannen die het hele havenindustrieel complex dekken. Hierin is het de opgave om binnen de beschikbare milieu- en bereikbaarheidsruimte maximale intensivering te realiseren. Ten slotte wordt samen met de gemeente Rotterdam gewerkt aan vier grote bestemmingsplannen voor het gehele havenindustrieel gebied. Het doel van het bestemmingsplan is het tot stand brengen van een planologische wettelijke regeling. Dit is nodig om voor het plangebied de voorwaarden te scheppen voor de gewenste ruimtelijke ontwikkeling.

Met inachtneming van bovengenoemde plannen, investeert het Havenbedrijf Rotterdam in klantspecifieke infrastructuur, zoals kademuren en steigers, maakt het terreinen geschikt voor het beoogde gebruik en creëert het additionele waarde door terreinen aan te passen of uit te breiden. Terreinen kunnen zodoende meer intensief of voor hoogwaardiger activiteiten worden gebruikt.
In de volgende paragrafen worden in 2009 bereikte mijlpalen van een aantal actuele projecten beschreven voor ‘Containers, Breakbulk en Logistiek’ en ‘Procesindustrie en Massagoed’.

Broekman
Het terrein gelegen naast de huidige Broekman-All Weather Terminal is door ons geschikt gemaakt voor een capaciteitsuitbreiding door de bouw van een kademuur. Om het optimaliseren van het achterliggende terrein mogelijk te maken werd onder meer de toegangsweg verlegd.

Steinweg
Al in een eerder stadium is een demping gerealiseerd aan de Mississippiehaven (voormalige Hartelkanaal). Op deze demping wordt een eerste terminal gerealiseerd door de firma Steinweg voor de overslag van brammen (een bram is een staalplaat uit de eerste productiebewerking van ijzererts) van Thyssen Krupp.

Stenaline
Om de voormalige P&O terminal van Stenaline geschikt te maken voor een nieuwe generatie ferry-schepen is de bestaande kademuur aangepast. Door deze klantspecifieke investering kan de smalle Beneluxhaven toch in gebruik blijven als ferry-terminal voor Stenaline. Zonder aanpassing van de kademuur zou de terminal degenereren tot een haven die minder intensief gebruikt kan worden, doordat moderne schepen geen toegang meer hebben tot de haven.

Achterland
Voorbeelden van projecten die in het achterland zijn geïnitieerd, zijn het Container Transferium in  Alblasserdam (zie hoofdstuk Verkeer en bereikbaarheid, paragraaf Weg) en een binnenvaartterminal in Wanssum (Noord-Limburg). In 2009 hebben wij voor beide projecten overeenstemming bereikt met de locale overheden.

Abengoa
Abengoa heeft eind 2009 een biobrandstoffenfabriek in gebruik genomen. Om dit mogelijk te maken is door het Havenbedrijf Rotterdam een steiger gerealiseerd op het terrein van Caldic aan het Calandkanaal. Er zijn afspraken gemaakt over het intensiever ruimtegebruik op dit terrein. Hierdoor is het terrein van Abengoa geschikt gemaakt voor additionele overslag.

Electrabel
De vestiging van een elektriciteitscentrale van Electrabel is een voorbeeld van intensivering van bestaand gebied, waarbij grond van EMO is teruggenomen en uitgegeven aan Electrabel voor de vestiging van een energiecentrale. Na overeenstemming in 2007 tussen het Havenbedrijf Rotterdam, EMO en Electrabel, is Electrabel in mei 2009 gestart met de bouw.

Gate
Sinds 2008 wordt gewerkt aan de LNG-terminal van het bedrijf Gate op Maasvlakte 1. In goede samenwerking vindt een nauwgezette afstemming plaats van de werkzaamheden op door ons gerealiseerde demping en de werkzaamheden aan de nautische infrastructuur. Het doorgraven van het voormalige baggerdepot Papegaaiebek betekent een intensivering van de gebruiksruimte door de mogelijkheid voor aanlanding van LNG schepen.

Odfjell
Odfjell Terminals Rotterdam heeft de opslagcapaciteit op bestaand terrein vergroot; als gevolg hiervan ontstond ook behoefte aan meer overslagcapaciteit. Odfjell heeft geïnvesteerd in de bouw van een zeesteiger en het Havenbedrijf Rotterdam heeft geïnvesteerd in een kademuur. Eind 2009 heeft Odfjell deze in gebruik genomen.

In het Rotterdamse stadshavensgebied liggen op korte én langere termijn kansen voor economische en stedelijke vernieuwing. In Stadshavens Rotterdam werken gemeente en Havenbedrijf samen om havenfuncties en stedelijke functies te combineren. De plannen voor Stadshavens komen in een nieuwe fase. Onze aandacht spitst zich vooral toe op de toekomst van het Waal-/Eemhavengebied, in relatie tot de verwachte groei van de containersector. Waalhaven-Oost en Waalhaven-Zuid moeten geleidelijk tot 'Port Valley' transformeren, een service cluster voor de haven met maritieme technische industrie, toeleveranciers zakelijke dienstverlening (kantoren) en een plek voor binnenvaart.

Het ontwikkelen van vastgoed is voor het Havenbedrijf Rotterdam waar nodig een middel voor gebiedsontwikkeling. Wij doen dit door op relevante locaties vastgoed te acquireren en te herontwikkelen. In 2009 realiseerden wij de volgende projecten passend in ‘Port Valley’:

• herontwikkeling Parmentierplein, een modern logistiek centrum op de plek van een vervallen drukkerij;
• verdere bouw kantorencomplex Port City, aan de Waalhaven Zuidzijde;
• renovatie van het dokkantoor aan de Heijsehaven;
• de herontwikkeling van RDM Campus en Droogdok 17 (zie verder onder RDM Campus).

Het Havenbedrijf Rotterdam hecht waarde aan een sterke verbinding tussen stad en haven en ontwikkelt daarom het voormalige RDM terrein.
In de afgelopen jaren is de voormalige scheepswerf van RDM getransformeerd in een plek om te werken en te leren: RDM Campus. De oude, indrukwekkende hallen (23.000 m2) herbergen nu les- en bedrijfsruimten.  Het gaat hier om (maritieme) technologie, maritieme zakelijke dienstverlening en innovatieve bedrijvigheid voor de bouw, energie en logistiek. Ook wordt hier MBO- en HBO-onderwijs gevestigd in onder andere metaal en logistiek. In oktober 2009 is naast de Hogeschool Rotterdam en het Albeda college door ZKH Prins Willem Alexander het Innovationdock geopend. Dit biedt ruimte voor startende innovatieve bedrijven in relatie tot het onderwijs. RDM Campus wil zich als de place to be presenteren voor de creatieve en innovatieve maakindustrie. In 2009 is het Dokkantoor gerealiseerd ten behoeve van het bedrijf SAIO met opleidingen voor de maritieme - en offshore industrie. De Academie van Bouwkunst heeft zich gevestigd in het voormalige directiekantoor en poortgebouw.

Op basis van het inrichtingsplan RDM-terrein is in 2009 een stedenbouwkundig – en beeldkwaliteitsplan uitgewerkt. Specifieke onderwerpen waar wij aan werken voor RDM zijn parkeerbeleid, ontsluiting via openbaar vervoer en vervoer over water.

Voor  verbetering van de bereikbaarheid van RDM Campus en het dorp Heijplaat is de waterbus Aqualiner in maart 2009 met een halte uitgebreid en is in maart 2009 ook een extra busdienst gaan rijden, de lesexpres (bus 61), voor het vervoer van studenten, bewoners en werknemers. Voor de bereikbaarheid sluit RDM vanaf 2010 aan bij het bereikbaarheidsprogramma Waal/Eemhaven.

De haven is in eerste instantie een plek waar goed gewerkt moet kunnen worden. Maar het oog wil ook wat, en een haven van wereldklasse moet er in onze visie ook zo uitzien. Een aantrekkelijk havenlandschap is van invloed op ons vestigingsklimaat, en heeft een verhoogde aantrekkingskracht op werknemers, bezoekers en recreanten.

De typische havenobjecten zoals tanks, kranen, schepen en infrastructuur geven het havengebied een eigen karakter. Onder de noemer ‘Beeldkwaliteit’ wil het Havenbedrijf Rotterdam dit karakter versterken en het gebied een aantrekkelijker uitstraling geven. Daarvoor hanteren wij de volgende vier basisprincipes, waarbinnen ook in 2009 een aantal activiteiten is uitgevoerd:

• architectuur en uitstraling: gebouwen en installaties in lichte kleuren geven een beeld van een innovatieve en duurzame haven waar schoon en veilig gewerkt wordt. Wij voerden basisregels in en reikten het eerste ‘Havenbeeld’ uit aan Euromax;
• aanpak voor groen en buitenruimte: een rustig straatbeeld door meer eenheid in verhardingsmaterialen en straatmeubilair. Het creëren van beter zicht op de havenactiviteiten, door op plaatsen waar lage en/of rommelige (onder)beplanting het uitzicht op de haven belemmert, deze te verwijderen;
• voorzieningen voor de recreatieve bezoeker: bewegwijzering, ‘panorama’-plekken en fietsroutes;
• versterken nachtbeeld: een samenhangend lichtbeeld met oog voor veiligheid, hinder, milieu (LED), kosten en onderhoud.

Om optimaal gebruik te kunnen maken van de beschikbare fysieke ruimte, is voldoende milieugebruiksruimte voor ons van essentieel belang. Elke ruimtelijke ontwikkeling in het haven- en industriegebied wordt geconfronteerd met milieurandvoorwaarden waaraan wordt getoetst.

Momenteel vindt die toetsing op twee niveaus plaats:

• het niveau van het bestemmingsplan en bijbehorende (plan-)milieu-effectrapportage;
• in het kader van de milieuvergunning van een bedrijf.

Daarnaast vinden ontwikkelingen in de omgeving van het havengebied plaats, die rekening moeten houden met de ontwikkelingen en activiteiten in het havengebied. Denk hierbij aan de beheerplannen voor beschermde natuurgebieden of ontwikkeling van nieuwe woningbouw. Deze ontwikkelingen liggen vaak in elkaars invloedsgebied, resulterend in klachten van burgers in de omgeving over extra hinder, of juist klachten bij het bedrijfsleven over ‘oprukkende woningbouw’ met bijbehorende beperkende maatregelen bij toekomstige uitbreidingen van de activiteiten. Dit heeft in de praktijk regelmatig geleid tot juridische conflicten en beroepen bij de Raad van State.

Voor het milieucompartiment geluid hebben we met de bestuurlijke omgeving (Gedeputeerde Staten van de provincie Zuid-Holland en College van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Rotterdam) al goede afspraken gemaakt over de benodigde milieugebruiksruimte, uitgedrukt in een wettelijk vastgelegde geluidzone, voor de ontwikkeling van het haven- en industriegebied. Hierdoor weet zowel het bedrijfsleven in het havengebied als de (deel)gemeenten rondom het havengebied welke ‘ruimte’ men heeft, nu en in de toekomst. Een dergelijke situatie achten wij op termijn ook wenselijk voor het milieucompartiment luchtkwaliteit/emissies en het compartiment externe veiligheid.

In het verleden is door aanwezigheid van industriële activiteiten op tal van plekken in de haven bodemverontreiniging ontstaan. Sinds 1992 hanteren wij een bodembeleid met als doel de bodemkwaliteit van bedrijfsterreinen op orde te brengen en te houden, zodat deze geschikt blijven voor industriële bestemming. In onze uitgiftecontracten staat dat terreinen na afloop in hun oorspronkelijke staat moeten worden opgeleverd. Deze aanpak is gebaseerd op een gevalsgerichte aanpak van bodemverontreiniging per bedrijfslocatie.

Vanaf 2010 wordt gestart met de monitoring en aanpak van de diepe grondwaterverontreiniging (vanaf vier meter onder maaiveld) in het deel van het havengebied dat het meest verontreinigd is. Hiermee wordt voorkomen dat diepe verontreinigingen zich verspreiden buiten de gebiedsgrenzen van het havengebied.

Wij zijn ons bewust van de unieke en vaak beschermde natuurwaarden die voorkomen in het Rotterdamse havengebied. Zowel de soortenrijkdom als de aantallen soorten zijn bijzonder hoog. Dit is onder andere te danken aan de ligging, in het dynamische estuarium van Rijn en Maas. Omdat het hier een haven- en industriecomplex betreft, moet de bedrijfsvoering van de gevestigde bedrijven gewaarborgd blijven. In sommige gevallen, bij de vestiging van een bedrijf of de aanleg van infrastructuur, kunnen bepaalde plant- en diersoorten niet op de betreffende locatie blijven.

Binnen de kaders van de Flora- en faunawet hebben wij voor de Rugstreeppad en de Groenknolorchis generieke ontheffingen verkregen. Voor de Rugstreeppad zijn binnen het havengebied poelen aangelegd en zijn, naar aanleiding van de monitoring in 2008, in 2009 extra zandhopen aangelegd. Voor de zeldzame Groenknolorchis zijn in de leidingstroken in het havengebied plekken gereserveerd waar deze soort zich ongestoord kan ontwikkelen.
Voor alle overige activiteiten waarbij natuurwaarden in het geding kunnen komen, zoals bijvoorbeeld beheer- en onderhoudswerkzaamheden, hebben wij onze zorgplicht ten aanzien van beschermde soorten vastgelegd in een gedragscode die in overleg met het ministerie van LNV is opgesteld.

Kenmerken zijn: 

• een zorgvuldige omgang met beschermde soorten planten en dieren;
• een bijdrage aan de gunstige instandhouding van beschermde soorten;
• duidelijk vastgelegde verantwoordelijkheden voor de bescherming van natuurwaarden bij de uitvoering van werkzaamheden.